Blog
Phân biệt hà thủ ô đỏ và hà thủ ô trắng
Hà thủ ô đỏ và hà thủ ô trắng là hai cây thuộc hai họ thực vật khác hẳn nhau, không phải hai màu của cùng một loài. Cách phân biệt nhanh nhất: bẻ thân hoặc lá, hà thủ ô trắng chảy nhựa mủ trắng, hà thủ ô đỏ thì không.
Đây là điểm quan trọng vì loại được dùng làm thuốc theo truyền thống là hà thủ ô đỏ, trong khi hà thủ ô trắng lại phổ biến hơn trên thị trường do cây đỏ ngày càng hiếm. Trước khi dùng, nên đọc phần ai không nên uống hà thủ ô.
Bảng phân biệt
| Hà thủ ô đỏ | Hà thủ ô trắng | |
|---|---|---|
| Tên khoa học | Fallopia multiflora | Streptocaulon juventas |
| Họ | Rau răm (Polygonaceae) | Thiên lý (Asclepiadaceae) |
| Nhựa mủ | Không có | Toàn cây có nhựa mủ trắng |
| Hình dạng củ | Giống củ khoai lang | Giống củ sắn |
| Vỏ củ | Nâu đỏ, vỏ ngoài nâu sẫm | Trắng xám |
| Ruột củ | Hồng nâu | Trắng, lõi gỗ to |
| Lá | Hình mũi tên, gốc hình tim | Hình trứng ngược |
| Dùng làm thuốc | Loại truyền thống dùng | Không phải loại chính thống |
Bốn cách kiểm khi cầm củ trên tay
- Bẻ thử và nhìn nhựa. Nhựa mủ trắng chảy ra là hà thủ ô trắng. Đây là dấu hiệu rõ ràng và khó ngụy trang nhất.
- Nhìn mặt cắt củ. Hà thủ ô đỏ có ruột hồng nâu, thớ mịn hơn. Hà thủ ô trắng ruột trắng và có lõi gỗ to ở giữa.
- Nhìn hình dáng củ. Củ đỏ trông như củ khoai lang — phình đều, vỏ nâu đỏ. Củ trắng thuôn dài hơn, giống củ sắn.
- Nhìn lá nếu mua cả dây. Lá hà thủ ô đỏ hình mũi tên với gốc hình tim; lá hà thủ ô trắng hình trứng ngược.
Với hàng khô thái lát thì khó hơn nhiều vì không còn nhựa và không còn lá. Lúc này chỉ còn dựa vào màu ruột lát cắt — hồng nâu so với trắng ngà — và vào uy tín nơi bán.
Vì sao hay bị nhầm?
Ba lý do chính:
- Cây hà thủ ô đỏ ngày càng hiếm trong tự nhiên, nên hàng trên thị trường nhiều khi là loại trắng.
- Tên gọi gây hiểu lầm. Nhiều người tưởng đỏ và trắng là hai màu của một cây, giống như gạo trắng và gạo lứt.
- Khi đã thái lát phơi khô thì hai loại nhìn khá giống nhau với người không quen.
Hà thủ ô trắng có dùng được không?
Hà thủ ô trắng vẫn được dùng trong dân gian, nhưng đây là cây khác với công dụng khác. Vấn đề không phải là nó xấu, mà là bạn trả tiền cho hà thủ ô đỏ và nhận về một cây khác họ.
Nếu bài thuốc hoặc hướng dẫn bạn theo nói về hà thủ ô đỏ, dùng loại trắng thay thế là không đúng.
Mua hà thủ ô đỏ cần lưu ý gì thêm?
Ngoài chuyện đúng loài, còn một điểm quan trọng không kém: củ sống và củ đã chế biến là hai thứ khác nhau.
Củ hà thủ ô đỏ sống chứa anthraquinone, chất kích thích nhu động ruột và gây tiêu chảy. Vì vậy theo truyền thống, củ phải qua chế biến với đậu đen theo cách gọi là cửu chưng cửu sái — chín lần đồ, chín lần phơi. Chi tiết trong bài cách chế hà thủ ô đỏ với đậu đen.
Khi mua, hãy hỏi rõ đây là củ sống hay củ đã chế, và mức giá tương ứng nằm trong bài hà thủ ô đỏ giá bao nhiêu 1kg.
Câu hỏi thường gặp
Hà thủ ô trắng có phải hàng giả không?
Không phải hàng giả, nhưng là cây khác. Nếu người bán giới thiệu hà thủ ô trắng như hà thủ ô đỏ thì đó là bán sai mô tả.
Làm sao phân biệt khi đã thái lát khô?
Chủ yếu dựa vào màu ruột lát cắt: hồng nâu là đỏ, trắng ngà và có lõi gỗ là trắng. Đây là lý do nên mua nơi có ảnh chụp thật mặt cắt củ.
Hà thủ ô đỏ có làm đen tóc không?
Đây là công dụng được nhắc nhiều nhất trong y học cổ truyền, nhưng chưa có bằng chứng lâm sàng đủ mạnh để khẳng định. Không nên kỳ vọng như một phương pháp điều trị.
Dùng hà thủ ô đỏ có hại gan không?
Có ghi nhận về tổn thương gan khi dùng sai cách hoặc quá liều. Đây là phần cần đọc kỹ trước khi dùng — xem bài ai không nên uống hà thủ ô.
Lưu ý. Hà thủ ô là dược liệu có ghi nhận tác dụng không mong muốn, trong đó có tổn thương gan khi dùng sai cách. Thông tin trong bài mang tính tham khảo và không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền.
Hà thủ ô đỏ khô Cao Bằng
Đúng loài Fallopia multiflora, không phải hà thủ ô trắng. Trang sản phẩm có ảnh chụp thật mặt cắt củ để bạn đối chiếu với bảng phân biệt ở trên.
Chú thích ảnh: Mặt cắt giúp phân biệt hà thủ ô đỏ và hà thủ ô trắng.