Trám đen là quả gì? Mùa trám tháng mấy và cách chọn quả ngon

Trám đen là quả của cây trám đen, tên khoa học Canarium tramdenum, tiếng Anh gọi là Chinese black olive. Quả có hình thoi dài trông khá giống quả ô liu, khi chín chuyển từ xanh nhạt sang tím đen và phủ một lớp phấn trắng mỏng bên ngoài.

Đây là loại quả chỉ có theo mùa và mùa lại rất ngắn, nên nếu định mua thì cần biết khi nào có hàng và nhìn thế nào là quả đúng độ.

Mùa trám đen tháng mấy?

Câu trả lời tùy vùng, và các nguồn cũng không hoàn toàn khớp nhau. Ở Cao Bằng, vụ trám rơi vào khoảng tháng 8 đến cuối tháng 9 âm lịch, tức chừng tháng 9–10 dương lịch, và kéo dài chừng hai tháng. Một số vùng phía nam hơn cho quả sớm hơn, từ tháng 7; tài liệu khác lại ghi mùa trám tới tận tháng 12.

Điều đáng nhớ không phải là con số tháng chính xác mà là: vụ trám ngắn, tới nhanh và hết cũng nhanh. Ngoài vụ, thứ bạn mua được gần như chắc chắn là hàng đã om sẵn hoặc trữ đông.

Vì sao trám đen phải hái tay

Trám trắng chín thì ngả vàng và tự rụng, người ta chỉ việc nhặt. Trám đen thì khác: quả chín chuyển tím đen nhưng vẫn bám chặt trên cành, phải trèo lên cây hái từng chùm. Cây trám đen lại là cây thân gỗ cao, nhiều cây ở Cao Bằng là cổ thụ.

Bù lại, cây trám đen ra quả đều hằng năm chứ không cách năm như trám trắng. Công thu hoạch nặng cộng với vụ ngắn là hai lý do chính khiến trám đen đắt hơn trám trắng khoảng bốn lần.

Trám nếp và trám tẻ khác nhau thế nào?

Trám nếp Cao Bằng được đánh giá thơm, bở và béo hơn cả trong nhóm trám đen. Khi mua, đây là câu đầu tiên nên hỏi người bán, vì hai loại nhìn ngoài khá giống nhau nhưng ăn thì khác hẳn.

Cách chọn quả trám đen ngon

• Vỏ tím đen tự nhiên, có lớp phấn trắng mỏng. Lớp phấn này là bình thường, không phải mốc. Quả đen bóng đều tăm tắp không phấn thì nên hỏi lại.
• Quả căng, không nhăn. Vỏ nhăn là quả đã để lâu, om ra sẽ sượng.
• Cầm chắc tay. Quả nhẹ bỗng thường ít thịt, tỷ lệ hạt cao.
• Cỡ quả đều nhau trong một mẻ. Không phải vì quả to ngon hơn, mà vì quả đều thì om chín đều. Lẫn nhiều cỡ là mẻ trám sẽ có quả sượng quả nát.
• Không có vết dập hay chảy nhựa. Chỗ dập lên men rất nhanh trong thời tiết nóng.

Trám đen ăn thế nào?

Trám đen gần như không ăn sống. Phải om qua nước ấm cho mềm và bớt chát, rồi mới tách hạt và chế biến. Đây là bước quyết định cả mẻ ngon hay hỏng, và cũng là bước nhiều người làm sai nhất — chi tiết nằm trong bài cách om trám đen.

Sau khi om, những món phổ biến nhất là:

• Trám kho thịt — món quen thuộc nhất, vị béo của thịt hợp với vị bùi của trám
• Xôi trám đen — trám là thành phần chính, cho màu tím đặc trưng
• Trám om cá, om xương
• Trám chấm muối vừng — ăn ngay sau khi om

Thành phần và cách dùng trong dân gian

Về thành phần, trám đen chứa chất béo, chất xơ, một số vitamin nhóm B, vitamin E, P và các khoáng như sắt, canxi, kali, phốt pho, kẽm.

Trong y học cổ truyền, quả trám được dùng cho một số chứng như đau rát họng, khản tiếng hay khó tiêu. Cần nói rõ: đây là kinh nghiệm dân gian, không phải kết luận đã được kiểm chứng lâm sàng, và không thay thế chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ. Với người bình thường, trám đen nên được xem là một món ăn ngon theo mùa, không phải thuốc.

Câu hỏi thường gặp

Trám đen và trám trắng có thay thế nhau được không?

Không. Trám trắng chua và giòn, thường dùng làm ô mai hoặc ngâm. Trám đen bùi và bở, dùng để kho và nấu xôi. Hai loại cho ra hai vị hoàn toàn khác nhau.

Lớp phấn trắng trên quả trám có phải mốc không?

Không. Đó là lớp phấn tự nhiên phủ đều trên vỏ. Mốc thì loang thành mảng, có màu xám xanh và thường đi kèm mùi ẩm.

Ngoài vụ có mua được trám đen không?

Có, nhưng là hàng đã om sẵn hoặc trữ đông. Giá thường cao hơn giữa vụ — mức tham khảo nằm trong bài trám đen bao nhiêu 1kg.

Trám đen có phải quả ô liu không?

Không, tuy tiếng Anh gọi là Chinese black olive và hình dáng khá giống. Đây là hai loài khác nhau, vị và cách chế biến cũng khác.